گرایش و هجمه زیاد مخاطبان ایرانی به سمت کتبی که به عرفان بودیستی، سرخپوستی و امثالهم معروفند و همچنین کتب روانشناسی، خودشناسی با عناوینی همچون راه های موفقیت، روش های شادکامی و شاد زیستن و امثالهم بر هیچکس پوشیده نیست.علت این موضوع و گرایش مخاطبین به این نوع کتب می تواند خود موضوعی مستقل و مفصل برای نگارش یک مقاله باشد که مراد نگارنده اینک این نیست و بیشتر ترجیح می دهم به تبیین و تحلیل نوشته های یکی از نویسندگانی بنشینم که کتابهایش با تیراژ فراوان به چاپ های مکرر رسیده است.

«باگوان شری راجنیش» معروف به اُشو، عارف معاصر هندی است که توانسته است در کل دنیا مخاطبین زیادی را جذب نوشته های خویش کند. کتبی که به حق تاثیر گسترده ای بر مخاطبان می گذارد و طی زمان مطالعه آنها حال و هوا و روحیات آدم را تغییر می دهند.
در نگاه کلی و اجمالی به این سری کتب و تالیفات به جرأت می توان گفت مؤلف سعی دارد با روش ها و تکنیک های خود نوعی «رهایی» را برای مخاطبان خود تبلیغ کند؛ رهایی از مذهب، ایدئولوژی، نژاد، اخلاق و... . نویسنده مدعی است با آزادی از این قیود دست و پاگیر و تقلیل دهنده (!) می توان به «خود خویشتن» نزدیک شد و چنان آرامشی را چشید که کعبه آمال هر آدمی است. آدمی که خسته و آزرده از روزمرگی ها و تعصبات و مشغولیت ها اینک بیش از هر زمان دیگری محتاج وارهی از این قیود است.
پرواضح است که نوع آزادی تبلیغ شده در این کتب کاملاً اگزیستانسیالیستی است و بحث شکل دادن «ماهیت» آدمها توسط خودشان پس از خلق «وجود» شان است. برای مثال به این جمله اُشو در کتاب «شکوه آزادی» توجه کنید: ((همه موجودات روح و ماهیت ثابتی دارند. در انسان دقیقاً برعکس است. وجودش اول می آید و سپس او به جستجوی ماهیت خود می پردازد. در حیوانات دیگر اول ماهیت می آید بعد وجود. یک برنامه ذاتی از پیش طرح ریزی شده برایشان وجود دارد.)) نظیر همین جملات را می توان در نوشته های ژان پل سارتر (اگزیستانسیالیست فرانسوی) و حتی ملاصدرا نیز پیدا کرد.
تبلیغ این گرایش وقتی با چاشنی مراقبه عرفانی و بی توجهی به تمامی قوانین عرفی و قدسی همراه می شود مطمئناً رضایت مخاطبان را برانگیخته می کند. وقتی که می تواند حداقل در کوتاه مدت با اباهه گری از انبوه تعهدات فردی و اجتماعی وارهد و بی دغدغه نوعی از آرامش را در آغوش گیرد. به حق که بایستی وی را در ترسیم فضایی خلسه گونه و تقویت بی خیالی مخاطبان خویش تحسین کرد. حسی که در مواجهه با بحرانی ترین شرایط زندگی نیز تنها پوزخندی بر چهره فرد می گذارد!
حداقل خاصیت این کتب این است که باعث می شود انسان بواسطه همین بی خیالی های فردی و اجتماعی زیاد حرص نخورد و اگر عنصر مفیدی به حال جامعه نیست حداقل خودش و جامعه را نیز آزار ندهد!
نویسنده همچنین تلاش دارد رنگ و بوی تکنیک و مراقبه های خویش را با معنویت همراه کند. معنویتی که با بایدها و نبایدها سروکاری ندارد و بسیار انعطاف پذیر و قائم به مؤمن است نه متن و قانون و مسلکی! همچنین تلاش می کند نحله فکری خود را به هیچکدام از پیامبران و رهبران ادیان مختلف منسوب نکند و در جاهایی از کتب خویش نمونه هایی را از تمامی ادیان از اسلام گرفته تا بودیسم و از پیامبران آنها نقل می کند تا رویکرد حقیقت گرایی و نه هویت گرایی خود را اثبات کند.
به هرحال مطالعه آثار اُشو می تواند بسیار مفید باشد به شرطی که مخاطب دارای قدرت استنتاج فکری و همچنین آشنا با عرفان های دیگر باشد. چراکه در نگاه اول نوشته های وی اکثراً ناسخ و منسوخ همدیگرند و بارها و بارها حرفهای مؤلف در نوشته های خودش نقض می شود. اما مثل مطالعه این کتب مثل رفتن آدم به عطاری است که حتی اگر عطری هم نخرد پس از خروج از عطاری معطر می شود.